Skip to main content

Full text of "Tabula Antiatina e Ruinis Veteris Antii"

See other formats


Google 



Informazioni su questo libro 

Si tratta della copia digitale di un libro che per generazioni e stato conservata negli scaffali di una biblioteca prima di essere digitalizzato da Google 
nell'ambito del progetto volto a rendere disponibili online i libri di tutto il mondo. 

Ha sopravvissuto abbastanza per non essere piu protetto dai diritti di copyright e diventare di pubblico dominio. Un libro di pubblico dominio e 
un libro che non e mai stato protetto dal copyright o i cui termini legali di copyright sono scaduti. La classificazione di un libro come di pubblico 
dominio puo variare da paese a paese. I libri di pubblico dominio sono 1'anello di congiunzione con il passato, rappresentano un patrimonio storico, 
culturale e di conoscenza spesso difficile da scoprire. 

Commenti, note e altre annotazioni a margine presenti nel volume originale compariranno in questo file, come testimonianza del lungo viaggio 
percorso dal libro, dall'editore originale alla biblioteca, per giungere fino a te. 



Linee guide per Putilizzo 

Google e orgoglioso di essere il partner delle biblioteche per digitalizzare i materiali di pubblico dominio e renderli universalmente disponibili. 
I libri di pubblico dominio appartengono al pubblico e noi ne siamo solamente i custodi. Tuttavia questo lavoro e oneroso, pertanto, per poter 
continuare ad offrire questo servizio abbiamo preso alcune iniziative per impedire 1'utilizzo illecito da parte di soggetti commerciali, compresa 
1'imposizione di restrizioni sull'invio di query automatizzate. 

Inoltre ti chiediamo di: 



+ Nonfare un uso commerciale di questifile Abbiamo concepito Google Ricerca Libri per l'uso da parte dei singoli utenti privati e ti chiediamo 
di utilizzare questi file per uso personale e non a fini commerciali. 

+ Non inviare query automatizzate Non inviare a Google query automatizzate di alcun tipo. Se stai effettuando delle ricerche nel campo della 
traduzione automatica, del riconoscimento ottico dei caratteri (OCR) o in altri campi dove necessiti di utilizzare grandi quantita di testo, ti 
invitiamo a contattarci. Incoraggiamo l'uso dei materiali di pubblico dominio per questi scopi e potremmo esserti di aiuto. 

+ Conserva la filigrana La "filigrana" (watermark) di Google che compare in ciascun file e essenziale per informare gli utenti su questo progetto 
e aiutarli a trovare materiali aggiuntivi tramite Google Ricerca Libri. Non rimuoverla. 

+ Fanne un uso legale Indipendentemente dall'utilizzo che ne farai, ricordati che e tua responsabilita accertati di farne un uso legale. Non 
dare per scontato che, poiche un libro e di pubblico dominio per gli utenti degli Stati Uniti, sia di pubblico dominio anche per gli utenti di 
altri paesi. I criteri che stabiliscono se un libro e protetto da copyright variano da Paese a Paese e non possiamo offrire indicazioni se un 
determinato uso del libro e consentito. Non dare per scontato che poiche un libro compare in Google Ricerca Libri cio significhi che puo 
essere utilizzato in qualsiasi modo e in qualsiasi Paese del mondo. Le sanzioni per le violazioni del copyright possono essere molto severe. 



Informazioni su Google Ricerca Libri 



La missione di Google e organizzare le informazioni a livello mondiale e renderle universalmente accessibili e fruibili. Google Ricerca Libri aiuta 
i lettori a scoprire i libri di tutto il mondo e consente ad autori ed editori di raggiungere un pubblico piu ampio. Puoi effettuare una ricerca sul Web 



nell'intero testo di questo libro da lhttp : //books . qooqle . com 



I 



T A B U L A 

ANTIATINA 

\ 



Digitized by 



Digitized by 



Google 



T A B U L A 

ANTIATINA 

£ RUINIS VETERIS ANTII 

Nuper Effoffa 

INTERP RETATIONE, ET NOTIS 

A B 

JOSEPHO ROCCO VULPIO 



SOC JESU SACERDOTE 
ILLVSTRATA. 




%0 M A E 

Excudebat Joannes Maria Salvionus 
Typographus Vaticanus 

CIO 10 CCXXVI. _ 

Superiomm Facultate . zedby 



Digitized by 



Googl 



EMINENTISSIMO PRINCIPI 

ALEXANDRO 

ALB ANO 

CLEMENTIS XI. P. M. Fratris FUio 
Cardinali AmpliJ/tmo . 



Jofephus Roccus Vulpius Soc. Jefu Sacerdos 
Felicitatem 




VVM nuper ad Te, 
Petrus marcellinus 
Corradinus Cardinalis *Amplij[imus 
mihi aditumaperuiffet, ut eam quam 

a i|Google ^ 



Digitized t 



DEDICATIO 

illo jubente Veteris Latii hiftoriam 
perfequor , ipfe quoque vetuftis monu- 
mentis , quorum in erudito tuo Muf&o 
ingens copia , juvares , tanta me Al& 

XANDER AlvANeCaRDINALIS sAmPLIS- 

sime , humanitate , comitate ftudio fu- 
fcePifti, ut ingentes fane animos dares 
aa rern alacrius in dies gerendanuz , 
quippe qui , me tuo quoque patrocinio 
acpmjidio in antiquis pr&fertim lapi- 
dibus emtis interpretandis ac dejcri- 
bendis fulciri viderem. Tabulam cum 
primis ex Antii ruinis anno fuperiore 
tuis impenfa ac ftudio ejfojfam , qua 
Antiatum res illuftrarem , (Jiquidem 
de Antiatibus mihi tunc fcribebatur 
hiftoria ) interpretandam permifefti , 
quod &ame faSlum , & hiftorU reli- 
qm de Antiatibus monumentum ad- 
jim&um fuit cum grata de te fufce- 

Digitized by GoOQlC ^ 



DEDICATIO 

pti beneficii recordatione . Quum ta- 
men arSlis admodum temporis finibus 
tunc angufiarer, ea tantum hujus Ta- 
buk fum interpretatus , qm legenti- 
busconcifas inilla defcriptas notas ut 
inojfenfo pede percurrerent fatisforzs 
juaicavi . Vberiorem autem interpre- 
tationem , quam me habiturum tunc 
quoque receperam , nunc do , tibique 
meum hunc qualemcumque laborem , 
Cardinalis AmpliJfime,aico & addico. 
Teenim his erudit& antiquitatis mo- 
numentis apprime deleftari Mufcum 
tuum nobilijfimum iisdem confertum 
luculento fatis efi tefiimonio . Copio- 
fijfima vero Bibliotheca tua optfmis 
rarijfimifque codicibus incredibili ftu- 
dio undique conquifitis ditata & pu- 
blico fiuaioforum ac literatorum homi- 
nnm bono ab humanitate tua femper 

DigitizedbyGOQQle ^ 



DEDICATIO 

patens favorem tuum in optimis arti- 
bus acftudiis promovendis abunde de- 
clarat. Qupaut in fingula pene mo- 
menta pr&ftare pojfis , doSlos eident3 
viros pmfecifti , qui alienis femper 
& Hudiis & commodis pmfto ejfent . 
Qtu omnia eo conftantius voluirecen- 
fere , quo memetipfum teftem in fingu- 
la popum adducere . Hanc vero comi- 
tatem dignijfimam quidem Viro Prin- 
cipe virtutem ( fedperraram fiepius ) 
ab Optimo Patruo tuo baufifti, Cardi- 
nalis *AmpliJfime . Vivit enim vivit 
in omnium memoria altijfime defixcL3 
atque imprefia CLEMENTIS XI. 
Pontificis vere Optimi vere <Maximi 
Patmi tui fingularis comitas ac beni- 
gnitas 9 qua bonarum artium ffudia^ 
liberalij/ime complexus efi \ Vivitjn- 
quam,vivetque 

Digitized by VjOOQ lC 



DEDICATIO 

Dum domus Aene& Capitoli im- 
mobile faxum 

sAccolet Jmperiumque PaterRo- 
manus habebit . 
Jltinquam difficilem & fcopubfum 
locum non imprudens inciderim,quam- 
que periculojk plenum opus alea tra- 
&em,dum tuas perfequi laudes conor, 
fat novi . Itaque ne modeflU tm vul- 
nus graviffimum infiigam , ft omnes 
perjequi velim , imperato illas ftkntio 
omntbus potiore laudibus pmtermit- 
tam. Qupdfi, hoc a me Ttbi dicatum 
opufculum aliquantulum refpicies, Ti- 
bique(quod mihi blandiar) non inju- 
cundum acciderit , animos addes ad 
majora in dies perfequenda , qm Eru- 
dite Antiquitatis curiofos Seffatores 
maximejuvent , meque in eorpm nu- 
merum ab tua humanitate recenfttum 

co- 

Digitized by GooQle 



DEDICATIO 

cognoveris , quomm animos tua bene- 
ficia in omne obfequium tibi devinclifi 
fimos reddiderunt . Vak. 

%om& ex Gracorum Collegio . 

Eidib. Decembr. Repar. Oib. A. CID 10 CC XXVI. 



Digitized by 



MICHAEL ANGELUS 
TAMBURINUS 

Trtpojitus Generalis Societatisjtsv . 

CUm Opufculum , cui titulus: Tabula Antiatina E Ruinis Ve- 
teris Antii nuper effojfa interpretatione & notis A P. Jofepbo 
Rocco Vulpio Societatts Jefu Sacerdote IlluHrata aliquot ejus- 
dem Societatis Theologi recognoverint , & in lucem edi poflTepro- 
baverint ; facultatem facimus , ut typis mandetur j fi iis , ad quos pcr- 
tinet ita videbitur : cujus rei gratia , has Literas manu noftra fub- 
fcriptas, & figillo noftro munitas dedimus. 
Romae 28. Junii 1725. 

Micbael Angelus Tamburinus . 



IMPRIMATVR. 
Si videbitur Reverendiflimo Patri Magiftro Sac. Palat. Apoft. 

N. Epi/copus Tojams Vicesger. 



IMPRIMATVR. 

Fr. Gregorius Selleri OrdinisPrxdicatorum 
Sacri Palatii Apoftolici Magiftcr . 



Digitized by 



Digitized by 



Googl 



, * , , /• e^Bm,ax:JRjeu,Priricip{(dle: 

Fragmeniimivt/mptronLP super/te^ 2 7Qa ~ ^^^^l^Jj 
x «nJriS.KM.CaM.AU^^u, . GRAPHINATiL 

IX 

, n M p E blV5 - ROMANVS 
;,;JS • VER' CAP'AB IB 

r DlV5f ILARIAN ' ASVPEL 



/ATHVt 
[EGVS 

pf !a 

[RIMVJ 



iEBERCENSORJN 



TECEVFORIAN 

ATR 



Digitized by 



Google 



Digitized by 



Google 



Quid fibi voluerit h&c Tabula , atque 
in ea defcripta in univerfum 
Expqfitio. 

CAPUT PRIMUM. 

Nter Veteris Antii ( de qua Urbe hifto- 
riam nuperrime fcripfimus) monumen- 
ta , locum damus huic Tabuke ibidem 
nuperrimc effbffx , brevemque illius , 
quantum exfxagmentis in unum coa- 
ptatis conje&ura aflequi poffumus, ex- 
plicationem adjungimus . Duplicem 
itaquepartem habet Tabula, fivefra- 
gmentum Tabula?. Prima quidem Cae- 
fariani, five Caefareae domus fervi defoibuntur . Altera vero fex 
pofteriorum anni menfium Calendarium notatur . Ouod quidem ad 
Servos attinet : eorum minifteria concifis de more notis fignantur, 
quarum infra (ententiam (ubdam . Quantum vero conicctura affe- 
qui poffum 5 erant hi Servi imperatorii , qui imperatoriarum xdium 
Antii magnificentiflime, utin Antiatuinhiftoriadidumeft, cxtm- 
darum curam habebant . In Tabula autem fignata fiint eorum no- . 
mina vel tantum honoris caufa, utpofteris corum apud Cxfarem 
miniftcria innotcfcerent , yel ob grati animi monumentum abAn- 

A tia- 

Digitized by VjOOQlC 




i Tabula Antiatina 

tiatibus incidi jufla , quod de fuo hi Servi & Liberti CaHarum in pu- 
blica munera , Congiarium , puta , epulum vel ludos , pecuniae vim 
illam & fummam contuliflent , qua» in tabula identidem hisnotis 
(h-s cc) aut fimilibus exprimitur. Cui Conjefturce appofitum 
Calendarium, in quodies ludorum aliorumque munerum fingillatim 
notantur , non leve pondus addere videtur . Ludos autem epula , at- 
que hoc genus munera populo a Cxfarianis Servis &: Libertis pnrberi 
confuevifle nemo eft , qui nefciat . Cur autem hos Servos Antiates 
potius five Antii degentes, quam Urbanos, Urbanorumque minifte- 
riorum in aedibus Caefamm Curatores fuifle putem , id focit , quod 
Antii fuerit hxc Tabula , & modo reperta , & proinde antiquitus po- 
fita , in atrio fcilicet Templi alicujus vel aedis publicae aut certe foro , 
via, aliove celebri loco collocata. Quredam etiam inibi notantur 
minifteria, quse Rufticationis propria acpeculiaria videntur,acpro- 
inde Antii, in qua Urbe rufticationis delicias Imperatorum multos 
haufifle diximus . Legitur enim ibi Subuillicus, Topiarius^ & Servus 
Portandis ilicibus praefe&us . Illud autem maxime animadverten- 
dum , quod intcr hos Servos notatur etiam /Edituus Fortunarum , 
quem efle aedituum Fortunamm Antiatum nullus dubito , ac proinde 
Antii fervafle in sede Fortunarum . ^Edituus enim proprie eft , qui in 
aede fervat, qui asdem cuftodit ejufque fiipelle&ilis curam habet, 
a:difq;ipfius aditum daudit &referat ; qux munera nonnifi coram 
exhiberi poflunt 5 nifi tamen per vicarium fierent . Potiflimum au- 
tem argumentum,cur hos Servos Antii in sedibus Imperatoriis dcgiife 
CTediderim,eft,quod pecuniae fumma ex Decurionum decreto notatur. 
Decuriones autem Magiftratus fuere non Urbani fed Coloniarum . 
In Urbe enim Decuriones nonnifi in exercitu fuerunt,prsepofiti nem- 
pe decem militibus,ut Centuriones centum, velin Comitiis uni de- . 
curiae Civium . Magiftratus autem Urbanus , cujus decreto aliquid 
fanciretur, inUrbeDecurionesfuiflenufquamleguntur . Quoddc 
ColoniispalfimapudScriptores occurrit, nofque, ubi de magiftra- 
tibus Antiatum egimus, fufe oftendimus . Et hxc quidem quod 
attinet ad Servorum feu patriam , feu domicilium . Cujus autem Im- 
peratoris hi fervi fuerint, omnino non liquet . Quamvis enim ex 

Con- 

Digitized by GooQle 



Illustrata. 3 
ConfulibuS , qui identidem in Tabula notantur , aliquid luminis ad 
hoc invelbgandum aflfulgeat, id tantum non eft, ut ftabilem in fenten- 
tia dicenda pedem figere tuto quis poflit . Cum tamen ter notetur 
Tiberius Claudius Cefir Jugufius Conjul 5 ejus Servos illos fuuTe, pro- 
num eft fufpicari . Hic autem interpretamur appofite concua verba, 
quibus Servomm minifteria in Tabula innuuntur, illifque explicandis, 
atque illuftrandis breves aliquot notas adjungimus legentibus ad intel- 
ligendum apprime utiles : Accipe itaque prima; partis hujus Tabulce 
verborum conchorum interpretationem . 

V irborum in Trima Tabuk partecon- 
cife defcriptorum Interpretatio . 

CAPUT SECUNDUM. 

1 CLAUDIO CAESARE AUG. 

Claudio Gdare Augufto. 

CAECINA. LARGO. COS. 

Caecina Largo Confule . 
% TI CLAUDIO CAESARE AUG COS 

Tiberio Claudio Carfare Confule . 

L. VI TELLIO il 

Lucio Vitellio Secundo . 

3 C PONTIO COS 
CajoPontio Confule • 

4 M. Statilio Tauro 
Marco Statilio Tauro . 

L. QVINCTIO SECVNDO COS 
Lucio Qujn&io Secundum Confule • 

5 Q^VERANIO r « 
A. POMPEIO GALLO ^ 0 * 
Quin&o Veranio • 

Aulo Pompejo Gallo Confulibus . 

A 2 (JC 

Digitized by Google 



4 Tabula Antiatina 

6 c. antistivs vetvs r Q 

M. SVILLIO NERVILINO 05 
Cajus Antiftius Vetus . [fiipple,c«w| 
Marco Suillio Nervilino Coruules. 
. 7 TI CLAVDIO AVGVSTO r 
SER. CORNELIO ORPHITO 
Tiberio Claudio Augufto. 
Servio Cornelio Orphito Confulibus . 

8 DD PRO.MAG. H-S oo BC 

Decurionum decretopro Magiftramfeftertium milliafexcenta. 

9 atr - - - - - Atrienfis. 

10 pro mag h-s oo DC 

Pro Magiftratu feftertium millia fexcenta . 

11 svbvil - - - - Subvillicus. 

12 top - - - - - Topiacius. 

13 atr ----- Atrienfis. 

14 POLIT - - - - Politor. 

15 aug lib - - - - Augufti Libertus. 

16 A bib - - - - A Bibliotheca . 

17 aedit. vernani /Edituus Vernani . 

1 8 princeps ■■' \ ' abella Princeps Tabcllariorum . 

O Secundo , five fecundus , five fecundum . 

19 DEC tan - - - Deciestantum. 

20 AEDITVS FORTVNARVM 

/Edituus Fortunarum , nempe Antiatum . 

21 camp - - - - Campido&or • 

22 tec ----- Tedor. 

23 SPEC ----- Speculator. 

24 AVG L EX DD H-S oo DC 

Augufti Libertus ex Decurionum decreto feftertium rniUia 
(excenta. 

2 5 EX. D. D. ALLEC. H-S oo ATR 

Ex Decurionum decreto alleclus (eftertiis mille Atrienfis . 
%6 VER. CAP.ABIB Verus Capito a Bibliothcca . 

- 27 

Digitized by Google 



I L t U S T R A T A. 5 

27 HILARIAN. A SVPEL Hilarianus a Supclle&ik. 

28 tec. evpofian Te&or Euporianus . 

20 EX. D.D. H-S w=o 

Ex Dccrcto Decurionum feftertium duobus millibus. 

30 apid ----- Seraptdis. 

31 pavimen - - - Pavimcntarius. 

32 sphaer - - - - Sphaerifticus , vel Spha;rifta . 

33 atren - - - - Atrenfis. 

34 avg. l. pictor - Augufti Libertus pidor » 

35 AVG L. IVSC VL 

Augufti Libertusjulcularius ,{eujufculcntarius. 
35 tegvl - - - - Tegularius. 

37 LIAN DISPENS 

Libertus Antonini, vel Antonii, vel Annonae, vel Antii 
difpeniator. 

38 ansvbvil - - - Antonini , vcl Antii Subvillicus. 

39 M. medic MarciMedicus. 

40 por:: • ILIC - - PortandisIlicibuS. 

41 A CORIN - - - - ACorinthiis. 

42 med ----- Medicus 

43 favon ther - Favonius Thermarius • 

44 PEDlSQi - - - - Pedifequus. 

In Prim& Partis Tabuk Interpretd- 
tionemNot&* 

CAPUT TERTIUM. 

1 CLAVDIO CAESARE AVG 
CAECINA. LARGO. COS 

Claudio Caefare Augufto Caccina Largo Confule ... Non vc* 
reor, quin aliquis fub initium interpretationis mcx mc ftatim repre- 
hendat,quodtresillasliteras COS Qmfide fiminterpretatus,non 

vcro 



Digitized by 



Tabula Antiatina 
vero Qmjulibus cum tamen de duobus agatur . Si quis enim hoc 
forte reprehenderet, meminerit velim Conjulibus ita exprimi COSS 
duobusnempe SS velcerteuno grandiori atqueextra aliarum lite- 
rarum ordinem fic CoS , ut in exemplis, quae (equuntur in Tabula, 
apparet . Ceterum hic (ecundus fuit Claudii Imperatpris Confulatus 
Anno U. C. DCCXCV. , & in Faftis Capitolinis apud Pighium fic 
notatur . 

TI CLAVDIVS DRVSI F CAESAR AVGVSTVS C CAEClNA LARGVS 
GERMANICVS II PRIDIE KAL MART ABDIC. 

hoc eft . Tiberius Claudius Drufi filius Auguftus Cermanicus fe- 
cundo [ fupple Conful] Pridie Kalendas Martias abdicavit : nempe 
Confulatu conceflit . Cajus Cxcina Largus ejusdem Collega fiiit . 
Hic annus autem juxta Labbxi noftri fupputationem fuit Reparato» 
Salutis , five , ut ajunt, Chriftianac , quadragefimus fecundus , 
quo anno , juxta Chronicon Profperi Aquitani , S. Marcus Petri di- 
{cipulus Alexandrinis Chriftum nuntiavit, & Cydi, quem Pafchalem 
dixemnt, initium fuit . Csecina vcro , qui in Tabula Claudu Colle- 
ga dicitur, & Largi cogncmine notatur , in Faftis ConCularibus Ano- 
nymi a Norifio emendatis Longus infcribitur . 
a TICLAVDIOCAESAREAVGCOS 
L VITELLIO fi 

Tiberio Claudio Csefare Augufto Confule , Lucio Vitellio Cc- 
cundum . Nota, quod apudveteres pramomen Titi Iblalitera T 
fignificabatur . Tiberii vero praenomen fignificaturi adjungebant 
etiam literam I. fic TI. 

Hic Confulatus tertius fuit Imperatoris Claudii, ftatimque ab 
fecundo nuper memorato , ac proinde U. C. DCCXCVI. & Repa- 
ratae Salutis quadragefimus tertius • In Faftis CapitoUnis fic in- 
(cribitur. 

Ti Clavdivs Drvsi F Caesar Avgvstvs L Vitellivs P.F. II 
Germanicvs III Prid Kal Mart Abdic 
In Eivs Locvm Factvs est 

Ex Kal Ivliis 

C. Vibivs Crispvs III T Statilivs T. F. T.N. Tavrvs 

qus 

Digitized by GooQle 



IltDSTRATA. 7 
qux omnia fic expono . Tibcrius Claudius Druii filius Cxfar Au- 
guftus Germanicus Conful tertium , & Lurius Vitellius Publii filius 
Conful fceundum fuit ejus Collcga . Claudius autem pridic Kalen- 
das Martias abdicavit . In ejus locum fa&us eft . Ex Kalendis Juliis 
Cajus Vibius Crifpiis tertium Confiil,&Titus Statilius Titi filius 
Titi Nepos Taurus . Inter prima Urbis Amphitheatra Amphi- 
theatrum Statilii Tauri recenfitum nullus Antiquitaus indagator 
ignorat. 

3 CPontioCos. CajoPontio Confidc. De hoc nulla planc 
mentio neque in Faftis Capitolinis apud Pighium, neque in Labbza- 
nis, nequc in Norifianis, ut ut dibgentiflime mveftigaverim,occurrit 

Verum ex Tacito Annal. 6. conftat C. Pontium cum Cnco 
Acerronio Confiilatum iniifie ultimo Tiberii Cselaris anno; ait nam- 
que : Neque enim multo poft Jupremi Tiberio Conjules Cn. Acerro- 
nius C. Pontius magiftratum occepere . Suetonius quoque in Tibcrio 
Confulatum C .Pontii memorat Tiberii ipfius morte infigncm CicSed 
tSf tempeftatibus tSf ingrarvefeente uimorbi retentus paullo poftobiit 
C. Tiberius in villa Lucutlana oBarvo f5f ftptuagefimo «etatis anno, ter* 
tio fS* vigefimo imperii j.Kal.April. Cn. Acerronio Proculo C. Pontio 
Nigro Cojs. Torrentius autem vocat Pontium Nigrinum ex Dione 
& vetuftis infcriptionibus . 

4 M Statilio Tavro 
L.QYINCTIO CoS 

Marco Statilio Tauro Lucio Qujn&io iecundum Confiile . Neque 
in Faftis Capitolinis apud Pighium ; neque in Idatianis apud Lab- 
baeum hi Confules recenfentur . In Faftis vcro Anonymis, quos 
Hcnricus Cardinalis Norifius emendavit, notantur Anno Urbis 
ConditseDCCXCVII. 

5 Q^VERANIO r - 
A POMPEIO GALLO 

Quinto Veranio AuloPompejo Gallo Confiilibus. Fuerunt hi Con- 
fules anno Urbis Conditae DGC C II. Reparatse vero Salutis juxta 
Labban calculum quadragefimo nono . In notandis autem his Con- 
fulibus difcrimen inter Faftos Confiilares apparet . Siquidem Fafti 
Capitolini apud Pighium fic eos notant . C. PoM- 

Digitized by Google 



8 Tabcla AntiatinA 

C Pompeivs Longinvs Gallvs Q^Verannivs i Q^F. 
hoc eft. Cajus Pompejus Longinus Gallus Quintus Veranius Quinti 
fifius . Pompejum Caii pramomine vocant , cum in noftra Tabula 
piamomen habeat Aulus . Deinde prirno Pompejum poftea Ve- 
ranium , quem duobus N. N. deicribunt , adjungunt . Noftra vero 
Tabula primo Veranium , iecundo Pompejum nominat . Fafti au- 
tem, quos Idatianos dixerunt,ex recenfione Labbad noftri fic habent. 

VERIANO ET GALLO . 
In Faftis vero Anonymis apud Norifium habctur fcrme ut in no- 
ftra Tabula VERANIO ET GALLO . 

7 C. ANHSTIVS VETVS r 
M. SVILLIO NERVILINO ^ 05 

Cajus Antiftius Vetus cum Marco Svillio Nervilino Confules 
Fuerunt hi Confules anno ab Urbe Condita dccciii. In Faftis 
Capitolinis ita notantur . 

C Antistivs c. f. c. n. Vetvs M. Svillivs Rvfvs . 
h. e. Cajus Antiftius Caii filius Caii nepos Vetus & Marcus Suillius 
Rufus . Labbxus autem & Norifius Suillium vocant non Rufum 
neque Nervilinum, fcd Nervillianum . 

8 TL CLAVDIO AVGVSTO r « 
SER. CORNELIO ORPHITO 

Tiberio Claudio Augufto Servio Cornclio Orphito Confiilibus . 
Horum Confulatus inannum odingentefimum quartum abUrbe 
Condita incidit, & in Faftis Capitolinis ita fignatur . 
Ti Clavdivs drvsi F Caesar Avgvstvs. GermanicvsV. 

Ser Corneltvs. Scipio Orphitvs . 
nempe . Tiberius Claudius Drufi filius Caelar Auguftus Germanicus 
quintum Conful, & Servius Comelius Scipio Orphitus ejus Collega 
fuit. Carterum fub hoc Oaudii Confulatu Thracia in Provineiam 
redadaeft. Hicrofblymis autem Procuratore Judaese Cumano infe- 
dhione quadam concitata in exitu portarum ad triginta quatuor mil- 
lia Judaeorum muerrime perienuit . His quoque Confulibus pne 
Annonx caritate agrorumque fterilitate ingens ac univerfalis fames 
ingruit , quam Agabus Divinus Vates multo ante prxdixerat , ut in 
" fa- 

Digitized by Google 



I L L U S T R A T A. p 

facris litteris Ac>. Apoft. c. 1 1 . v. 18 . habetur . Vide ChronicProfp. 
Aqu. p. 1. 

- 8 dd.pro.Mag.h-s 30 Bc expUcamus. Decurionum decreto 
pro Magiftratu feftertium millia fexcenta . Decuriones vero in Co- 
loniisiupremus fuere Magiftratus , a quo decreta fanciebantur velutt 
Roma? ab Senatu , five ab Confulibus . Decuriones autem inde di&t 
iunt,quod decimus quifque militum legebatur ad deduccndam Colo- 
niam. Hinc eft illud TulUi inoratione pro Sextio: Recita qu&fo 
Sexti , quid decrevermt Capu<e Decuriones . H-s 00 Bc interpretor: 
Seftertium millies fexcenties . Numerus millenarius apud Romanos 
his notis reperitur expreffus . M. cidm Um videre eft apud Ser- 
torium Urlatum Patavinum Equitem in Ubro , quem fcripfit de notis 
Romanorum . Nota? autem ifiae H-s feftertios nummos fignificant , 
quorum finguli quartam Julii partem sequabant : cumque duos affes 
cum iemiffe five dimidio complederentur, his notis exprimi confue- 
vere h-s, ita ut H duos affes, S autem (emiflem , five dimidium indi- 
carent . Plura de (eftcrtiis differuit Budaeus aliique ; omniumque do- 
claifime ac noviffime Jacobus Facciolatus in fiio Calepini didionario 
mirum in modum aucW & purgato , ubi veterum Scriptorum exem- 
plisprobat feftertium mafculini tantum generis uniufque fignificatio* 
nis apud veteres ufurpatum , poetafque nonnifi per Ucentiam, & figu- 
ram feftertia neutro genere dixiffe . 

9 ATR. Atrienfis . Scrvus erat qui Atrii curam habebat . Erat 
autem Atriumprima in Antiquonun ^dibus pars porticibusquan- 
doqueambientibus impluvium, quodproprie atriumerat. Nobis 
nunc : il Cortile, la Corte . Atrienfis vero // Cortigiano , // Cameriere. 
Inter lautiores Servos numeratur a TulUo . Di&us quoque eft Atra- 
rius a Vulpiano , et Ab Atrio . Atrienfium meminit Phaedrus 1 . Ub. 
fab. 2. BxalticinBis unus Atrienfibus , Cuitunica abhumeris linteo 
Pelufio Erat difirifla cirris dependentibus . 

10 pro.mag.h-s 00 DC.ProMagiftratufeftertiummiUiafexcenta, 
utfupranum. 8. 

11 svbvil. SubvilUcus. InmagnafamiUa,quaUscerte Caefarum 
fuit , Vkarios Servorum praecipui habuere . Villicus itaque SubviUi- 

B n 1 cum 

Digitized by VjOOQIC 



io Tabula Antiatina 

cum habuit . Erat autem Villicus Villae , hoc eft , Domus Rufticae 

five ad rufticandum in prxdiis (itx Cuftos , eoque anni tempore y 

quo in l/rbe herus manebat, villae, ejulque deliciarum vcluti dominus» 

HincMartiatis: 

0 r Janitores'villicicp ) filices ! 
Dominis parantur iftojferviunt vobis . 
Et Senecalib.5.controv. Lttiufque nunc Villici quxm Reges imperant. 
Quin etiam Subvillici ipfi Viliicorum ceteroquin Vicarii fuos Vica- 
rios habebant . Talis erat Subvillicus, de quo meminit antiquus lapis 
apud Pignorium his verbis. 

HERMEROTI. VICARIO. SVO. 

LVPERCVS. SVBVILLICVS. 
HORTORVM. ANTONIANOR. 
BENEMERENTI. FECIT. 

12 top. Topiarius. Servus, qui in hortis five viridariis varias 
e buxo myrto chamadaphne adiantho acantho cupreflu aliis ve hujus- 
modi lentis du&ilibulque arboribus rerum imagines exprimebat . 
Quod & nunc in Lautomm hortispaflim fieri folet . Dc Topiario 
CicadQJF.L 3. ep. i. Topiarium laudavi^ ita omnia conveftivit 
hedera^t^c. 

13 atr. Atrienfis ut fup. n. 9. 

14 polit. Politor. argenti , puta , aeris vel veftis . Translate 
Politor di&us eft fervus, cui agrorum excolendorum cura a domino 
tradita erat . Ulpian. 1. 5 z. §. venit ff. pro fbcio. Aut agrum Politori 
damus in commune quaerendisfruclibus. Et Cato de Re Ruftica c.5. 

Politio autcm didta eft cultura Agri , quae pa&ione certae frugis pro 
mercede fiebat , ipfaque merces hujufinodi Politori data . Cato, ibid. 
c. 1 3 6. Polftionem quo paBo dari oporteat . Talem Politorem fuifle 
Servum , qui in hac Tabula notatur , exiftimamus . 

1 5 avg lib. Augufti Libertus. Inter Servos Libertos Libertinos 
& Ingenuos notiffimum difcrimen nemo non novit . Scrvi enim ii 
erant , quorum & rerum & vita» quoque jus apud dominum five he- 
rum fiiit , vel quod bello eos cepiflet , vel quod nummis emilfet , vel 
quod domi fuae ex lervis nati eflent , qui vernae dicebantur • Servi 

Digitized by Google 



Illustrata. II 
autcm nomen a fervando derivatum ajunt , quod reliquis in bello 
occifis , hi fervarentur . Liberti erant ii fervi, quos dominus libertatc 
donaverat . Ubertini erant Libertorum filii : Ingenui autcm e Li- 
bertinis nati . Jam vero apud Romanos fummo quandoque in prctio 
fuerc Liberti. Sub Imperatoribus autem rerum omnium Praefe&i, ut, 
cuminnumeris aliis ex locis , tum ex hac Tabula , quam interpreta- 
mur , liquido conftat . Si quis Libertorum &ticentiam &petulan- 
tiam & apud Imperatores gratiam per fummum abufum partam non 
adeonoflet , Svetonium adcat in Vitis Caefarum & Dioncm, ibique 
omnia ad Libertorum efframatam libidinem fiuque deque mifceri ac 
geri confiievifle infelici illa aetate comperiet . Qeterum Libcrtos a 
Libertinis difcriminat Horatius his verfibus . 

Tu ne Syri Dctrws aut Dionifii filius audes 

Dei\cere e faxo cives aut tradere Cadmo ? 

At Novius collegagradu pofi me fidet uno ; 

Namque eft ille , pater quod erat meus. boc tibi Paulus 

Et Mejfalavideris*. S5Pc. 
Servorum autem propria nomina Romana ferme numquam fue- 
re, (ed vel a patria, ut Syrus , vel ab aliqua facultate qua praediti eflent, 
ut Dama Dromo a veloci curfu, vcl a parentibus, ut Dionyfius . Fuere 
autem Servorum nomina fiepe numero Graeca utpote qui ex Afia 
quam plurimum provenirent . Domini vero quando illos libertate 
donabant, fepe etiam proprio nomine donabant, ut nunc Viri Princi- 
pesjudaeos adFidei vera» lavacrum venientesfuo nomine fepedo- 
nant . Ridet Horatius Libertos iftos,qni Patronorum nomine donati 
intumefcebant . Ita.n. fat. 5.1.1. 

Ante larem gufiet venerabilior lare dives^ 

§w quamvis periurus ent,fine gente, cruentus 

Sanguine fraterno, fuptivus^ ne tamen illi 

Tucomesexteriory fi poflulet^ire recufes . 

Vt ne tegam fpurco Darrtie latus ? £9*c. 

Et poft aliquot verfiis. 
Quinftey puta^ aut Publi (gaudent pranomine molles Auricula.) 
Ubi notandum obiter , qu6d Comes exterior in via erat ille, ad cujus 



12- Tabula Antiatina 

dextrum latus alter ambulabat ; qui proinde interior dicebatur : ex eo 
potiflimum quod intra urbem digniorem locum in deambulando ille 
habere cenferetur, qui vel medius inter duos, vdfi duo tantum fimul 
ambularent , locum parietibus domomm , fivealiorum xdificiorum 
proximiorem teneret , qui mos etiam hac aetate apud Venetos fervari 
fblet . Tegere autem latus idem eft atque comitari aliquem & illi ad 
latus ire, locumque honoratiorem eidem in ambulando concedere . 

Perfius quoque Saty. 5. Servos libertate donatos infedatur, quod 
Patronorum fibi pramomine ad&ito omnia fibi licere , ieque omni 
obfequio ac fide dignos arbitrarentur. En verliis 
heu fteriles veri y quibus una Quiritem 

Vertigo facit ! bic Dama eft nm trejps agafo 

Vappa & lippus £9° in tenui farragine mendax 

Verterit hunc dotninur, momento turbinis exit 

Marcus Dama, papa ! Marco fpondente recu fas 

Cre<kretunwnmos\Marcofabjudicepalles\ 

Marcus'dixit, ita eft . affigna Marce tabellas • 

Htec mera libertas , hmc nobis pilea donant . 
Dicit autem Perfius , quod vulgo una vertigo fkiebat Quiritem, 
hoc eft de Servo ingenuum ac libcrum tanquam Quirites , (eu Cives 
Romanos efficiebat; alluditque ad Romanomm morem inServis 
manumittendis : fiquidcm dominus percutiebat eos alapa , moxap- 
preherua eorum dextera ipfos circumagebat, atque ita manumittebat . 
Tangcbat quoque corumcaput virga, quam vindidam aVindicio 
Valerii Pophcoke c primis Romanorum Confiilibus Servo perillam 
manumiffo nomen haufifie^unt qui tradunt apud Livium 1. 2. Dec. 1 . 
Pileo autem donabantur fervi manumifli , five liberti quod libcrtatis 
acceptae infigncfuit, quodque Servis geftare interdidum . 

16 A bib. ABibliotheca . Sdmus Senecae tcftimonio , Roma- 
nos inter alia publica extru6b xdificia etiam Bibliothecas ingentes 
omnique librorum genere refertas habuuTe , quamvis inter tot millia 
librorum ofidtantibus fepe numero voluminum fiiorum placcrent 
firontes tantum & tituli . Servos itaque ex illis ( dc quibus Horatius 
aitL 2. ep. 2. Utterulis Gracis imbutus idoneus arti cuilibet) Biblio- 

DigitizedbyGOQgle 



Illustrata. 13 
thccis praeficiebant , quos AHibliotheca appellabant . Veteresinfcri- 
ptiones fidem faciunt ap. Pignorium 

C. IVLIVS. C. L. PHRONIMVS 
A. BIBLIOTHECA GRAECA. 
C. IVLIVS. FALYX. A. BIBLIOTHECA. GRAECA, 

PALAT« 

TI. CLAVDIVS. AVG. L. HYMENAEVS. 

MEDICVS. A. BIBLIOTHECIS. 
L. VIBIVS. AVG. SER. PAMPHILVS. SCRIBA. 
LIB. ET. A. BIBLIOTHECA. LATINA APOLLINIS. 

17 AEDIT. vernani. ^dituus Vernani . /Edituus erat, cui 
aedium cura demandata erat . Idem ac janitor & cuftos . Servabat 
praecipue in xdibus lacris ac Templis , ut hic, de quo Tabula , in aede 
Dei Vernani . Inde di&us eft aedituus quafi sedem tuens . Prucila- 
tini aeditimum dixerc non aedituum , ut eft ap. Varronem . De aedi- 
tuis Plin. 1. 3 2. c. 2. Hierapoli Syrue in lacu Veneris «edituorum vo- 
cibus parent vocati . Hanc vocem translate ufurpavit Horatius Virtu- 
tis Cuftodes fivepraeconesfivelaudatores xdituosappellans L2. ep.i. 

Sed tamen eft oper<e pretiwn cognofeere , quales 

JEsdituos habeat belli fpeHata domique 

Virtus , indigm non committenda poet<e . 
De Vernano autem , de quo in Tabula fit mentio , nulla apud Vc- 
teres Scriptorcs diligentiflime inveftiganti occurrit vcl fabula , vel 
hiftoria . Num Deus Veris fuit ? Num ( quod vero propius videtur 
accedere) Servorum Deus, quosdomi natos Vernas vocabant,unde 
& nomen Vernani defumferit ? 

18 princeps *;• abella. Princeps TabeUariorum . Epiftola- 
rum ultro citroquc portitores Tabellarios dixerunt Veteres ex eo, 
quod epiftolas in tabulis five tabellis cera obdu&is fcriberent . Si qui- 
demincidebantlitterarum notas cerae graphijs fiveftylis ferreis, vel 
aereis . In mufeis paflim hujufinodi Veterum Scriptorii graphii ccr- 
nuntur . Tabellac quoque , in quibus ccra oblitis (cribebant , extant 
adhuc tum alibi , tumpraecipue in Bibliothecis Vaticana Romae , & 
Mcdicca Florentia?, quas ego vidi. De Tabeliis his ligneis cera oblitis 

Digitized by GooQle 



14 Tabula Antiatina 

adlcribendumdegantiffime,8c Elegia 21 Jib.3. 

Ergo tam dofUe nobis periere tabelU , 
Scripta quibus pariter tot periere bona ? 
& pauld poft . 
Non illas fixum caras effecerat aurum , 
Vulgari buxo ferdida cera Juit 
mox inferius . 

Me mijerum his aliquis rationem fcribit avari , 

Etponitduras inter Epbemeridas . 
§ms fi quis mibi rettulerit , donabitur auro . 
gjuis pro dhitiis ligna retenta velit \ 
Hinc mocli illi dicendi . /» «m* cem , in prima , five /vwm cer* , 
hoc eft, ad cakem^Jub finem Jub initium epiftolae five alterius Scriptu- 
rx. Horat.Satyr. 5.1. 2. 

§w tejiamentum tradet tibicumque legendum 9 
Abnuere CS^ tabuias a te remrvere memento : 
Sic tamen ut limis rapias quid prima Jecundo 
Cera velit verju : Jolus rmdtijhe cobtres : 
Fehci percurre oculo . 
Tabellashujumiodi pugillares quoque dixerunt,ficbantque ex ebore 
aliquando aliave pretiofiore materia . Princeps autem Tabellarioram 
idem fuit ac quem nunc vulgo dicimus Maejiro delle Pojie . 
1.9 dec tan. Decies tantum . 

20 aeditvs FORTVNARVM. ./Editus pro Edituus . Vide de hac 
voce,qux diximus num. 1 7. Hunc autem sedituum fuifle Fortunaram 
Antiatum , quod Antii haec Tabula effofla fuerit , non immerito pu- 
tamus . Fuit autem Antii Fortunarum five Fortunae celebratifli- 
mum Templum . Horatius Od. 3 5 . L 1 . 
0 Divagratum qu£ regis Antium 
Pofletetiam quis ^dituum Fortunarum interpretari Cuftodem 
Sacelli Carfarei five intimi illius conclavis , in quo apud Imperatores 
imagines utriufque Fortunx Profperce lcilicct & Advcrfe fervaban- 
tur, dc quibus fufe fcripfimus in libro de Antiatibus , cum de Tem- 
plo Fortunaram Antiatum ageremus • 



Digitized by Google 



ItLtfSTRATA. IJ 

21 camp. Campido&or. Hujus munus fuit tironcs in Campo 
exercere , cofque armorum ufum edocere . De his meminit Lampri- 
dius in Alexand. c. 5 3 . CampidoHores vos docuerunt. meminit & Gru- 
terus duplicem infcriptionem afferens in thefauro infcript. £ 80. n. 2. 
& f. 50*5. n. 5. primae edition. 

22 tec. Te&or. Fuit inter Servos artifices. hujus opus crat pa- 
rietes crufta quadam, qux Parii marmoris inftar effet, conveftire . De 
illo meminit Varro L3.dc Re rufticc. 2. quam necPiclor^necTedor 
vidit tmquam . Jn ruderibus vetuftorum xdificiorum ahcubi adhuc 
fuperfunt hujufinodi te&urae vcftigia . Erat autem crufta calcis mar- 
morifve conuifi , qua? parietibus fuperinduccbatur . Teftorium 
opus etiam appellata eft . Hinc ap. Cic de Leg. 1. 2. c 26. TeHorio 
opere exornari. & ap. Plautum in Mil. a&. 1. fc. p. v. 1 8. letlorius 
pentculus , h. e. penicillus, quo te&or parietes dealbat . Teclores quo- 
que dicfci fiint ii iervi , qui in aquasdu&uum aedificatione Caftella & 
opus arcuatiun tegebant ap. Pignor. de Serv. Hujufinodi autem Te- 
dorem in Tabula defignari verifimile eft 5 fiquidem Antii ad Balnea 
ad Thermas ad alias aquarum delicias quamplurimos aquaedu&us an- 
tiquitus fuifle conftat . 

23 spec. Speculator. Militare munus gerebat procul e fpecula, 
unde nomen dcfumfit, quae fierent ab hoftibus explorans & nuncians. 
Peculiare quoque nomen alterius muneris fuit in exercitu , militis 
nempc,qui litteras ac mandata Imperatoris (ecreto perferret . De hoc 
Svct. in Calig. c.44. Afagnificas Romam litteras mifit , monitis fpecu- 
latoribus ut vehiculo ad forum ufque pertenderent . Putarunt aliqui 
hoc nomine appellatos etiam milites, qui Principis corpus coftodirent. 
Verum ii Spiculatores* fpiculo , quod deferebant , non veroSpeoi/*- 
tores a fpeculando didi fiint . ficque legenda funt Taciti loca , in qui- 
bus cuftodes corporis Speculatores appeUare videtur . 

24 avg. L. ex DD H-soo dc. Augufti Libertus. ExDecu- 
rionum decreto feftertium millia fexcenta . Quae omnia fiiperioribus 
numeris explicata fiint • 

25 ex dd allec H-s 00 atr. Ex Decurionum decreto allcflus 
{eftertus mille Atrienfis . 

Digitized by GooQle 



\6 TABUL A Antiatina 

16 VER CAP A bib. Verus Capito a Bibliotheca . Ita potius 
interprctor quam Verm Captivus . Quis enim fimus opprobria fua a 
Cae&riano Servo lapidibus infculpi juffa putaverit ? 

27 HiLARiAN A svpel. Hilarianus a fupelle&ili . Idem,quod 
nobis dicitur. Guardarobba, De hoc extant inferiptiones duae Romae, 
quasafFertPignorius. Enillas NESTOR 

C. CAESARIS SER 
GERMANICIANVS 
A SVPELECTI. VIX. A. XI. 
& EVMOLPVS CAESARIS 

A SVPPELLECTILE 
In quibus diverfa ratio fcribendi hoc vocabulum Supellex notan- 
da eft . In prima namque infcriptione una tantum fittera P. &c L. 
(cribitur fic : SupeleBL in altera vero utraque littera geminata fic : 
A Suppelleftile. Quod adnotaffe ad Prifcianorum refellendas aliquan- 
clo cermiras fortafle non erit inutile . 

28 tec evporian. Tector Euporianus . D« Te&ore dixi- 
musnum. 22. 

29 Ex dd H-s 0000 . Ex decreto Decurionum feftertium 
duo millia . 

30 APID. De Serapide aliquid hoclocomemoratumutcredam, 
id facit , quod quatuor illa? truncae litterx perdifficile altcri vocabulo 
accommodari eo ordine videantur . 

31 pavimen. Inter Scrvosartifices. Pavimentarius , qui pavi- 
menta vel coclo latere vel marmoribus ftemeret , opere prarfertim 
quod & mufivum &c teflellatum dixere , ex minutiffimis fcilicet va- 
riorum marrhorum particulis compa&o j quae in unum coaptatx 
quamlibet figuram vel imaginem reprarfentarent : pulcherrimum 
omnium antiquorum eft pavimentum antiqui Templi Fortunae Pri- 
migeniae a L. Sulla Diclatore Pramefte conditi . Ejus pars maxima 
ad hanc ufque dicm Pramefte videtur . Ejusdemque imago in xs in- 
cila vifitur apud Barberinos . Quid fibi velint rerum imagines in eo 
pavimento defcriptx , 8c compac^a», alii aliter fiint interpretati . Nos 
quoque cum in Veteris Latii hiftoria, quam perfequimur , ad Prame- 

Digitized by Google m " 



Illustrata. 17 
ftinos devenerimus^alculum noftrum ea fuper re,Deo dante/eremus. 
Nota, quod hujus vocabuli Pavimentarius nullum apud Scriptorcs 
hactenus reperimus exemplum , cum tamen in hac tabula fic legen- 
dum, vix dubium efle poflit . 

32 sphaer. Sphaerifticus vel Sphajrifta : Inter Ludiones nume- 
rabatur hic lervus itaappellatus a Sphaera five orbiculo,five pila,cujus 
lufui pracerat, cujusque ludo potiifimum exercebatur aliosque ad bene 
ludendum informabat . Sidonius 1. 2. ep. 9. Ecce huc Sphjerijiarum 
contrajiantium paria . Quod autem Sphaerae ludus idem fuerit ac 
pilae, habes ap. Cael. Aurelian. Hinc Sphtrifierium Plinio eft locus , 
ubi pila ludebatur . Erantenim apudantiquos inbalineis praecipue 
loca five cubicula oblonga ingentia claufa undique, qua pila ludcrent, 
ut nunc quoque hujusmodi extant loca , quae vocamus la Racchetta, 
la Palla a Corda . De Pilae Ludo Horat. Sat. 5 . 1. 1 . 

Lujum it Mecenas 5 dormitum ego Virgtliusque 5 
Namque pila lippis inimicum £9* ludere crudis. 
& Satyr. 2. 1. 2. Seupila velox. 

Molliter aujierum Jiudio fallente laborem , 
Seu te difcus agtt ^tete cedentem aera dtfco . 

33 atren. AtreriusidemacAtricnfis,dcquofiip.num.p. 

34 avg. l. pictor. AugufbLiberruspidor.Interlautos Ser- 
vorum numerabantur pi&ores,multaque fiimma vendebantur pariter, 
& emi fblcbant, qui praripue in pi&ura infignes eflent. JuvenaLlat.9. 

Sitmihipr&terea curvus Qelator alter, 

Qt4 multas facies pingat cito tSfc. 
Inter infignes Pi&ores Libertus fuit Neronis, qui Antii Neronia- 
nas porticus pi&ura undique conveftivit imaginibus Gladiatorum in 
omnes corporis geftus conatusve colludentium ad vivum expreflis, 
ut in Antiatum hiftoria memoravi . 

3 5 avg L. ivscvl. Augufti Libertus Jiucularius five Julculcnta- 
rius. Inter culinx famulitia . Erat autem, qui jufculum domino 
componeret fimul &apponeret. Jufculum autemnobis e Brodetto 9 
W TSrodo fittis notum cft, quid fit . Hoc quidcm animadvertendum, 
quod hujusmodi Minifterio praepofitus Servus , nufquam, quod qui- 

Digitized by^jOOglc ^GXtl 



18 m Tabula Antiatina 
dem egofciam,praeterquam in hac Tabula legatur apudAu&ores . 
Ceterum hic ita legendum efle^iotae illx fetis indicare videntur. Ouid 
enim alhid fibi veknt \ Libenter audiam . Si cui autem mirum atque 
incredibile videretur , (ervum, immo libertum jufculo parando atque 
apponendo fingulaiiter prxpofitum &deftinatum fuifle , is profe&o, 
qux quantaque fuerit in annquorum, Gefarum prccipue,vi&u luxu- 
ries & gula, ignorare fateretur , ac proinde ad veteres fcriptores, poe- 
tas prxfertim legendos, ut erudiretur , ablegandus eflet . Juri prced- 
pue non dicundo fed faciendo multam operam collocafle gulofos Ve- 
teres vel ex folo Horatio notare licet . Is fat. 4. L 2. ex perfona Catii 
cujusdam de Jure fic diflerit . 

Efl oper* pretiwn duplicis pemojcere Juris 

Naturam . Simplex e dulci conftat olivo : 

Quod pingut mifiere mero muriaque decebit , 

Non alia quam qua Hitantia putruit orca . 

Hoc ubi confujum JeHis infirbuit berbis 

Corycioque croco fparfum Jietit j infuper addes 

Vreffa Venafran* quod bacca remifit olfaje . 
35 tegul. Tcgularius. Cui conficiendi fardendique tc&i cura, 
tegulisque aedificia cooperiendi • Hujus quoque vocis apud fcripto- 
res exemplum nullum . 

37 li an dispens. Libertus Antonii five Antonini feu Antii , 
feu tandem Annonae Difpenfator. Fuit autem apud Latinos Difpen- 
fator idem qui apud Graecos «W/«©- aconomus nobis // Maefiro 
di Cafa . Horum munus fuit olim aes five nummos expendere non 
numerare^tque inde ex pendendo Jeupenfando Diipeniatorum nomen 
haufere . Horum meminere tres apud Pignorium inforiptiones in 
haecverba. 

SIGNVM 
HERCVLIS 
DORVS LARG 
DISP. QYI ANTE VILLICVS 
HVIVS LOa 

D. D. itcm 

Digitized by GooQle 



IttUSTRATA. 19 

EPAPHRAE DISP. 
T. ARIANI 
ANESIS FILIA VIRGO 

vixrr a. xvii. 

DIS MANBVS 
ONESIMI CAEPIONIS 
HISPONIS DISP 
TI CAEPIO HIERONYMVS 
ET SIBI ET SVIS . 

38 AN svbvil. Antonii five Antonini five Antii Subviflicus. 
De Subvillico egimus num. 1 1. 

39 m. medic. Marcimedicus . De ServisMedicis inSacris Li- 
teris fitmentio. Gen.cap. 30.de Jofepho Jacobi parentis corpus 
ac funus fupremis ofiiciis profequente kgimus Prtcepitque Servis 
fuis Medicis ut aromatibus condirent patrem . Qupd autem inter Ser- 
vos etiam apud Romanos medici quoque computarentur, praeter 
alia multa audorum atque infcriptionum teftimonia , vel cx unico 
PauliOrofiil.7.c.3.hiftor.liquidoconftat. Servorum quoque ma- 
ximascopiasy exceptis Medicis Praceptoribus trudi Vrbeprtcepe- 
rit. ExusautemalufuereOcularufive^oc«/«. Vetus infcriptio 

P. ATTIVS ATIMETVS AVG MEDICVS 
AB OCVL. 



item 



&altera Tl LIRIVS TI CAESARIS 

AVG SER CELADIANVS 
MEDICVS OCVLARIVS 
PIVS PARENTIVM SVORVM 
Alii vero Chirurgi , quos vulnerum medicos appellat Plinius • " De 
horum uno meminit infcriptio ap. Pignor. 

CHRESTAE CONSERVffi ET CONIVGI 
CELADVS ANTTNOVS DRVSI 
MEDICVS CHIRVRG. 

C 2 Alii 

Digitized by Gooole 



20 Tabula Antiatina 

Alii Clinici «*«J w ^ 4 /p#o ; quod le&os aegrorum drcumirent . 

Ex his unum ridet'Martialis 1. 1.47. 

Nuper erat medicus nunc eft leJjnUo Diaulus • 
Ccepit quopoterat Clinicus ejje modo . 
vel Qmd vejbillo facit fecerat & medicus . 
utroque enim modo in variis exemplaribus legitur hoc epigramma , 
ita ut tamen fententia in idem ferme recidat . Porro in Auguftorum 
familia grex Medicorum Principem habuit , quem & Principem Me- 
dicorum Caefarianorum & Graeco vocabulo idem Ibnante , Arcbia- 
trum veldenique Medidsfuperpofitumirucriptiones antiquaenomi- 
nant. Hujusmodi fuifle , Antonium MuCun Augufti medicum cre- 
diderim . De illo Horatius 1. 1 . ep. 1 5 . 

nammihiTtajas 
Mufa Jubervacuas Antonius , ZSP tamen iUis 
Me facit invijum gelida cum perluor unda 
Per medium frigus . 
De hoc Suetonius in Odavio cap. 59. Medico Antonio Mujk^ 
cujus opera convaluerat ( Auguftus) Statuam *re coUatojuxta^fgnum 
/tjcutapii (Patres Confcripti ) ftatuerunt . 

Tandem etiam dcfoeminis medicis memjnit vetus infcriptio 

SECVNDA 
LIVILLAES 
MEDICA 

40 POR ilic. Portandisllicibus. Hfc enimvero , fi ufquam aK- 
bi, meconcuarum literarum fententiam affecutum effe in illis inter- 
pretandis affeverare non aufim . Conje&uram itaque tantum fequor 
ex eo quod notae illae vix aliam fententiam , quae ad rem fit, conficerc 
pouevideantur. Quomodo autem ad remeffe poiFit interpretatio 
noftra, paucis accipe quisquis haec legeris . Portandis igitur ilicibus 
prtfeflus five pnepojitus iisnotis fortafledefcribebatur,quianon fo- 
lum fervos arboribus portandis deftinatos in locis praecipue maritimis 
faepe legimus apud Veteres , fed & Collegia Dendrophororum , hoc 
eft, arbores portantium in urbibus ad mare fitis , quaeque portu muni- 

ren- 



Digitized by 



I L L U S T R A T A. H 

rentur , fuifle ex infcriptionibus liquido apparet . Quid mirum itaque 
fi Antii , in urbe olim opulentiflima portu firmiflimo au&a atque ad 
navium commercia maxime opportuna inter innumeros Cxfariano- 
rum fcrvorum feu Libertorum greges ac titulos etiam fervus portan- 
dis ilicibus , ad naves fcilicet conftmendas prxpofitus fuifie legatur? 
Collegii Dendrophororum meminit vetus infcriptio ap. Fabrett.c. i o 
p. 722. 

T IVLIO EVTICHETI PATRON: 

ET RECTORI COLLEG DEND: SING 
Et poft alia, quae brevitatis gratia omittimus , fubdit : 

COLLEGIVM DENDROFR POSVERVNT. &c. 
Item altera infcriptio apud eumdem Fabrettum eodem cap. io. 
p. 7 3 1 . Dendrophororum Collegium Scaphariis aliisque hujusmodi 
operis adjungit . De Dendrophoris tandem vide Legem primam 
Codicis Theodofiani . De Centen. & Dendroph. 

41 A corin. ACorinthiis. Ita vocati funt Servi Cuftodes ar- 
gcnteae,aureae, xneaeve,vel ex his omnibus conflatas fupeUe&ilis, vaio- 
rum nempe in omnem ufum atque ornatum fuforum , quae abfque 
addito Corintbia di#a funt . Tradunt autem quidam, Corintho Afiae 
urbe opulentiflima expugnata , quaecumque in ea ex auro , argento , 
aere, aliove metallo conflata in unam veluti maflam ab incendio reda- 
da, ex qua deinde xs iltud , quod Corintbium, appellant , compofitum 
fuuTe. Ceterumnegantalu,a»CormmiummetaUorumquamdixi- 
mus , mixturam fuifie , illudque fimplex quidem , fed Corinthiorum 
proprium metallum , ex quo innumera figna & vafa in eorum urbe 
conflata erant , quae in omnem ferme terrarum angulum apud viros 
tamen pnncipes , nobilefque afportata fint , fuifie contendunt . Tria 
autem Juntgeneray inquit Plinius L 34. c. 2. Corintbii <eris : candidum, 
quod nitore accedit proxime argento . Alttrum ,inquo aurifuhus co- 
lorin/picitur. Tertium^inqmaqualistemperiesmetalhrumjuit . De 
Servo A Corintbiis five Corinthiis vafis Praepofito meminit vetus in- 
fcriptio Romx . 

TI LAIVS PARATVS A CORINTHIS 
Iidem iervi di&i quoque fiint Corinthiarii • Teftis antiquus lapis 
Komx pariter emtus in hxc vcrba [e CAL- 



iz Tabula Antiatina 

CALUTYCHAE ZOILI CORINTHIAR AGRIPP. 
Hoc nomine notatus fuit aliquando Auguftus , eo quod Corin- 
thiorum amans mirum in modum fueiit . Cum enim exiftimaretur 
quosdam propter va(a Corinthia abipfo profcriptos, profcriptionis 
tempore ad ftatuam ejus adfcriptum eft Pater Argentarms . Bgo Co- 
rtnthiarius . Sueton. in Aug. c. 70. 

42 med. Medicus. Dehoc videnum. 39. 

43 Favon ther. Favonius Thermarius . Is (cilicet qui ther- 
mis five balneis calidis praeerat . Idem ac Balneator & Procurator 
Balnei . De hoc Servo fic vetus lapis Romx 

DIIS. MANIBVS. S 
TITO. FLAVIO. OLENO. 
SERVO. ET. PROCVRAT 
BALNEI. T. FLAVI AVG. &c 

44 PEDISQ^ Pedifequus . Servus poft dominum ambulans domi- 
num iubfequens five ejus pedes fubfequens , utJnteantktlo isy qui 
dominum prxcedebat , dicebatur . Liberorum & Togatorum hoc 
munus aliquando fuifle notat Pignorius in Com. de Servis . 

Dum haec ederentur , detedum eft juxta Viam Appiam primum 
inter &(ecundum ab Urbe lapidem fepulchrum Libertorum Liviae 
Drufillae Augufti conjugis , in quo optimo (ane ordine collocatas 
atque difpofitas legere erat quamplurimas infcriptiones fupra loculos 
unamquamque fuos,in quibus olla? erant atque urnae cinerarix.Ibi fer- 
vorum ac libertorum libertarumque minifteria minifteriorumque no- 
mina nonnulla ad hanc diem penitus ignota legebantur , in qux im- 
menfi illi fervorum greges erant dupofiti . Dignum fane fuerat mo- 
numentum,quod in antiquae Majeftatis memoriam dihgenter illacfum 
fcrvaretur . Verum quid non mortalia peclora cogis aurifacra fames \ 
Dum defofios aliquis thefauros fe eo loci detecturum fperat , omnia 
diruuntur confringuntur delentur , infcriptiones omni cmditione re- 
ferta? pereunt . Solertix tamen Alexandri Albani Cardinalis Am- 
plilfimi debemus , quod earum infcriptionum multae e caeterarum 
miferabili naufragio fervatae fuerint : quarum notas una cum totius 
dete&i fepulchri defcriptionc hbentuTime huc attexerem , fi per 
tcmpusliceret. DigitiZ e dby Google^- 



htUSTR ATA. 23 

Verum htc ipfee equidem Jpatiis exclufets iniquis 
PnetereO) atque aliispoft commemoranda relinquo . 
Et haec quidem , quantum ad primam hujus vetuftse Tabular par- 

tem ejusdemquc interpretationem attinet , mnuifle fiifficiat . Nunc 

ad alterius interpretationem accedo . 

Verborum in fecunda Tabuk parte 
concife infcriptorum interpretatio . 

CAPUT QJUARTUM. 

Litterae Ad fingulos menfium dics dirpofitx fic legenda; . 
I A. Primadies o&idui 
B Secunda dies 
C Terna dies 
D Quarta dies 
E Quinta dies 
F Sexta dies 
G Septirru dies 

H Oc^avadiesj&ficrurfus. Prima&c. 
z Aliaeverofic 

kivl K. avg ksep &deinceps, cum aliis. Kalendae five 
Kalendis Julii, fivejuliis , Kalendis Augufti,five Auguftis, Kalendis 
Septembris, five Septembribus &c 

vi. Scxto Nonas 

v. Qujnto Nonas 

iv. Quarto Nonas 

iii. Tertio Nonas 

prid. PridieNonas 

non. NonaefiveNonis 

e 1 d. Eidus five Eidibus, five Idibus &c. 
3 N. Nefaftus 

N Nefaftus 

t N Ne- 

Digitized by VjOOOIC 



14 Tabula Antiatina 

N Nefaftus 
nP NefaftusPrimo 
nP Nefcftus Primo 
C. Comitialis 
C Comitialis 
F Faftus 
F Faftus. 

4 felicit in cap. Felicitati in Capitolio >; 

5 cis avgvst. TempliimvelFeftum,velFoedus 
Constitvit. Pacis Auguftus conftituit . 

6 Comm H-s cccxxc. Commeatus (hoceft, Annonse) fefter- 
tium trecenties o&uagies j vel Commifli (fc. Ludi) feftertiis trecen- 
ris o&oginta . 

7 Divl ivL DiviJulii(nempeCacfaris) 
Natalis Natalisdies 

8 mercatvs dies v. Mercatus, 

( hoc eft nundinarum ) dies quinque . 

9 DIES All atr. Dies Allienfis atra 

10 ti clav. Tiberii Claudii 

1 1 SPEI. AVG ALEXAND. AuguftuS 

recepit. Alexandriamrecepit. 

12 diws ivl hisp vic. Divus Julius Hifpanos vicit . 

13 SALVTI IN COLLE 

14 Diws ivl phars. Divusjulius 

vicit Phanaliam vicit . 

15 FERIAE CERERI FeriaeCereri. 
et opi avg fcOpiAugufta;. 

16 dianae in avenT. Dianse in Aventino . 

17 avgvst trivmp. Auguftus triumphavit . 

18 por nP fer portvn. Portunalia. 

Nefaftus primo. Feriac Portuni. 

19 AEDIS.DIVIIVL.DED. -ffidisDiviJulii 

Dedicatio. 

ao vin f avgvstvs excess. Vinalia; 

DigitizedbyGooQle Fa- 



Illustrata. 
Faftus . Auguftus exccflit . 
21 infer. l. CAESARIS • Inferiae Lucii Caefaris . 



2-5 



22 FERIAE 10 VI 

23 COMM 

DCCLX 

24 INFER DI 
IN CIR 

2 * IN CIRC 
16 H-S X 
AVG 

AED APOLL 
DEDICAVIT 
28 INFER GER 

MANIC 
19 VERN. DIES FE 
ST 

30 DIVVS AVG TOG. 

RILEM SVM 

31 A K NOV F. 



27 



Commeatus fcftertium . 
Septingenties fexagies , 

ut fiip. num. 6. 
Inferix Divi &c. 

InCirco. 

Scftertium decies 
Auguftus 

aedem Apollinis 
dedicavit . 
Inferiae 
Germanici . 

Vernani dics 



vel commiffi 



Feftus 
Divus Auguftus togam 
Virilem fiimfit . 
A. five, Prima dies Odidui. K. Kalendis 
Novembris. F. Faftus 

32 lvd PLEB COM H S Ludi Pkbeii. Commifli 

DC. Seftertiis fexcentis . 

33 agripp. ivl nat. Agrippinse Juliae natalis . 

34 EPVLVM INDICITVR 



35 EQYOR PROB. 
35 L. AVG NA 
TAL 

37 SOL IN SA 

GITT 

38 CON. w 

In hujusmodi autem vocibus explicandis me quamminimum a 
vero aberrafle mihi blandiar. Ceterum rem totam do&iorum judicio 
disquirendampermitto . 

D Jn 

Digitized by Google 



Equorum probatio 
Livix Auguftae 
natalis . 
SolinSagittario 

Congiarium 



16 



Tabula Antiatina 



In fecund* Partis Tabuk interpreta- 
tionem Nou . 

C A P U T QJJ I N T U M. 

Kalendarium five Calcndarium ( utraque enim litera fcriptum m- 
venitur apud Antiquos) Tabula fuit, in qua negotiatores dati accepti- 
quc rationes, nummorumque in foenorc pofitorum iumrnam in 
mcnles fingulos defcribebant . Nomenque a Kalendis, quo vocabulo 
prima cujusque mcnfis dies appcllabatur , defumfit . In eo deinceps 
dies finguli notati fiint, in quibus aliquid profanum (acrumve ad po- 
pulum pcrtineret 5 puta Comitia , Sacrificia, Ludi, Congiaria , aliaque 
hujusmodi. Hinc non omne Kalendarium iisdem five feftis five ludis, 
five Comitiis, aut Comitialibus diebus notabatur, fcd unumquodque, 
prout Civitas, municipium, vel Colonia agi, ieu celebrari decreviflet. 
Siquidem habuit unaquxque Urbs peculiares iuos faftos . Latinae 
praecipue : quod inter caetcra, Ovidii teftimonio fatis liquet. Faft. 1,6. 
fub initium. 

Injpice quos habeat nemoralis Aricia Faflos 

Et populus Laurens Lanuruiumque meum • 
Bfi illic menfis Junonius i injpice Tibur 
Tit Pr<enefiin<e menia facra De<e . 

Kalendarium , quod praefais Tabula exhibet , dimidiam tantum 
anni partem iex nempe poftcriores menfes dcfcribit 5 quamquam in- 
tegrum omnino fuifle , & injuria temporum dimidium periifle nullus 
dubito . In eo autem ea defcribuntur , quae Antii cclebrarentur j 
quamquam Antii quoque multa ficrent, quse Romx edebantur . Hoc 
ut aficram id facit, quod in hoc Kalendario dies aliquot notentur ut in 
aliis antiquis Kalendariis Romae repertis notantur ; quamplurimi au- 
tem dies aliter atque in aliis Kalendariis Romanis defignentur : ex eo 
nempe,quod aliqua quidem & Fefta & fa&a &c publica munera iisdcm 
omnino diebus, quibus Romae, etiam Antii fierent j multa vero pecu- 

liari 

Digitized by GooQle 



'Illustrata. 27 
Iiari Antiatum ritu aliis diebus celebrarentur . 

1 A 
B 

C &c. HaeUtteraiapporu folebantinCalendario ado&iduurri 
defignandum uti in noftris Calendariis foletapponilittera Icuferies 
litteraram, quas Dominicaks dixerunt, ad dignofcendum fcilicct , qua 
menfis die , Dominica , quam appellant, dies futura fit . Notandum 
autem,quod in noftris quidem Calendariis feptem tantum litterae con- 
tinuentur , fcilicet ab A^ ufque ad G; in antiquis autem , quale eft hoc 
in Tabula deforiptum , oclto numerantur : nempe ab A ufque ad H, 
In noftris Calendariis Hebdomas , in antiquis vero o&iduum defi- 
gnantur . Hx litterae , ut in Tabula apparent , extant & in aliis Ka- 
lendariis Vetcrum, (dlicet in Kalendario ad Agrippinam in xdibus 
Maffeorunvn Kalendario Petri Ciaconii per Benedidum Arias Mon- 
tanum evulgato, in Kalcndario apud Farncfios a Fulvio Urfino notis 
illuftrato, & in aliis antiquis fere omnibus . 

Hislitteris dieslunares fivenovilunia ab antiquis defignari con- 
fueviffe putat vir illuftriflimus pariter & eraditiffimus Francifcus 
Blanchinus infuisde Calendario & Cyclo Cscfaris diffcrtationibus, 
easdemquelittcrasalbatas,ru(Tatas,pra(inas,&: venetasfuiffe fufpicatur, 
fcilicet ut cx vario colore , quo pingerentur diftingui poffent ad luna- 
riumdierum defumcnda principia,quod vir idem clariflimusfatis do- 
&o calculo oftendit . £go vero de hoc meo Calendario id affeverare 
non aufim, cum in illo veftigium nullum hujusmodi picrarae appareat. 
Immo vero neque in illorum ullo, qusc quidem ego viderim, cum ta- 
men ruinis ipfis^fitu, vetuftate,cafibusque omnibus fruftra repugnan- 
libus in dies paflim pi&urae antiquiflimx detegantur vivis adeo inta- 
dtisque coloribus ut recens omnino pi&ae videantur . Qujd quod Ve- 
teres hos colores marmoreis ipfis litteris mufivo feu teffellato , ut vo- 
cant , opere exprefliffent, ut in aliis irucriptionibus non raro occurrit 
ad operis perennitatem , cui maxime ftuduerunt . Poterant enim, al- 
bum puta, ^ Lunenfi marmore, rubrum ex purpureo five porphyreti- 
co compingere &c. 

2 k ivl. k AVG. &c. Kalendis Juliis, Kalendis Auguftis&c. ; 

D 2 Die- 

Digitized by Gooole 



18 Tabula AntiatinA 

Dierum fiipputatione per Kalendas,Nonas^itque Idus apud Antiquos 
nil magis notum . Kalenda? autem di&ae fiint a Kalando , quod eft 
vocare . Siquidem vocabant prima cujusque menfis die populum ad 
habenda Comitia, quae exinde KaJata dicebantur . 

N &c Nefaftus nefaftus &c. Quinam apud Romanos fafti 
^ N fuerint dies , quive nefafti , quique Comitiales elegan- 
tuTime notavit Ovidius primo Faftor. qui etiam dies nefaftos primo 
& deinde faftos explicavit his verfibus . 

Ne tctmen ignores vctriorum jura dierum . 

Non habet officii Lucifer omnis idem . 
lllemfaftuserityperquemtriaverbafilentur-y 

Faftus erit, per quem lege licebit agi . 
Neu toto perftare die Juajuraputaris . 

Quijam faftus erit y mant nefaftus erat . 
Nam fimul exta Deo data funt^ licet omnia fari , 

Verbaque honoratus libera Pnetor babet . 
Eft quoquey quopopulum jus eft includere Jeptis , 
Eft quoque, qui nono Jemper ab orbe redit . 
Tria autem vcrba , quae nefaras diebus filebantur juxta Ovidium 
haecfunt Da> Dica, Addico , perquaePraetoresfententiam ferrecon- 
fueverant . De his igitur fatis : cum notiflima fint omnibus paulo 
emditioribus . Ufurpaboitaquecgoquoqueillud Ovidii 
Hec mihi diHa femel totis harentia faftis , 
Ne feriem rerum fcmdere cogar , erunt . 

4 felicit in CAP. Felickati in Capitolio . Felicitatem tan- 
quam Deam venerati fiint Antiqui,eique colenda? aras Romani con- 
ftituerunt in Capitolio . Hli dies feftus in hoc Kalendario Kalendae 
Juliae tribuuntur . Ab hac Dea prolperos rerum eventus fe impetra- 
turos putarunt Veteres . Vide S. Aug. 1. 4. de Civ. Dei . 

5 cis AVGVST 

constitvit. Interpretamur : Templum five Feftum five foe- 
dus Pacis Auguftus conftituit . Verum de hoc nihil ultra : cum in- 
tcrpretatio nolVra admodum dubia fit, Sc imbecilla, nec ex aliis Kalen- 
dariis aliquid eilucis afferripoffit. Ceterum, fi dc Pacis Templo 

Digitized by Google 



Illustrata. 20 
vel Fefto, vel foedere fermo eflet, illud adderem ex Sueton. in 0<5tav. 
famtm ghurinum fimel atque iterum a Condita Urbe memoriam ante 
fuam claufum m multo breviore temporis fpatio terra marique Pace par- 
ta ter clufit ( Auguftus ) . 

6 LVDI APOLLINI 

comm H-s cccxxC. Commeatus (eftertium trecenties 
o&uagies . Ludi Apollini pridie nonas Julias etiam in Kalendario 
ad Agrippinam in aedibus Marleorum notantur . De Ludis Apolli- 
naribus , qui Antii fiebant, multa diximus in hiftoria de Antiatibus 
Cap. de ludis. Commeatus quidem fuit etiam facultas , quam Impe- 
rator ab exercitu ad tempus difcedendi militi dabat . Ceterum hic an- 
nommfignificat, qua» publice populo dabatur juxtafeftertiumfum- 
mam, qua? notatur diebus in Kalendario defignatis . 

Si autem concuas illas notas comm interpretari malis — Commijft 
nempe Ludi Apollini ( quod Dofto viro placuit ) in (cftertiis adjun- 
&is pretium habebis, quoconflaterunt hi Ludi . Committt autem de 
Ludis oprime dici confiievit. Virg. 5. Eneid. Ettubacommiffosme- 
dio canit aggtre Ludos. Sc Cic. AdQ^Fr. I.3. ep.20. ttec feripfi 
Ad VllL Kal. Nov. <juo die Ludi committebantur . 

7 Divi ivl. Divi Julii , nempe Crforis , 

natalis. natalis dies. Virorum Principum immo etiam privato- 
rum hominum natalem diem celebrari a Veteribus confuevifle nullus 
ignorat. Imperatorum vero aliquando etiam publice,poftquam decef- 
fiflent , natalis dies celebrata eft , prxcipue cum demortui [mperatoris 
lausatque fema Imperatori , qui viveret & rerum potiretur , cordi 
eflet . Divi autem titulo donati funt primi illi Imperatores ab aflen- 
tatoribus pofteris tunc maxime cumfucceflores perApotheofin eos 
in Deorum numerum folemniter retuliflent . 

8 mercatvs dies v. Mercatus dies quinque. Hi notantur 
Maffeorum quoque Kalendario Idibus Juliis . Erat autcm anriqui- 
tus mercatus idem omnino acnunceft ilmercatoy la Fiera: Nota 
quod in Kalendario Maffeorum MerKatus. foibitur per K. 

9 dies all atr. Dies Allienfis atra . De qua illud notandum 
inter atras hanc diem recenfitam ob cladem , quam Romani tulerunt 

a Gal- 



Digitized by 



30 Tabula Antiatina 

a Gallis Senonibus apud Alliam fiuvium in Sabinis , qui hodie dici- 

tur Caminate aut Rio de MoJJb . ac proinde dies Allicnfis , qua vel 

iter ipfum fufcipere infaufti ominis putabatur \ undeOvidiusama- 

torem morbum expellere conantem hortatur ut fugiat , etiamfi dies 

fitAllienlis 

Nec pluvias vites , nec te peregrina morentur 
Sabbata , nec damnis AUia nota Juis . 
ion clav. Tiberii Claudii. fupple natalisdies. fiquidemha- 
betur integra fententia in Kalendario Capranicorum, in quo ut hlc 
in noftro, Kalendis Augufti fic legimr natal ti clavdii ger- 
manici Solemni autem pompa Claudii natalem Antii ab his maxi- 
me Ubertis celebratum jure putabit quisquis hos Servos five Liber- 
tos fub Claudio Imperatore vixifle ejusdemque maxime patrocinio 
fultos tam largos in publica munera uti in prima Tabulae hujus parte 
notantur , fumptus feciffe meminerit • 

II SPEI. AVG ALEXAND 

recepit. Spei. Auguftus Alexandriam recepit . SpesaRo- 
manis Latmifque univerfis veluti Dea habita & culta fuit , Templa- 
que & aras & facrificia ab ipfis conftituta habuit. Pub. Vic^or Aram 
Spei in Urbis Roma? regione prima , & Templum novum Spei in 
regione feptima collocavit . Huic Dcoe quam non libenter ncmo 
facrificaret , illiusque fe crederet tutelae , fic elegantiflime perfecutus 
eft Ovidius 1. 1. de Ponto. ep. 5. ad Grxcinum . 

Hec Dea , cttm fugerent fieleratas Numina terras , 

In Dis invija Jblaremanfit bumo . 
ftec facit , ut vhat vmHus quoque compede fojfor 

Liberaque a ferro crura futura putet . 
Hec facit, ut y videat cum terras undique nullas , 

fifaufragus m mediis bracbia jaflet aquis . 
S<epe aUquem Jblers medicorum cura reliquit-, 

Nec Jpes huk uena deficiente cadit . 
Carcere dicuntur claufi Jperare falutem , 

Atque aliquis pendens m cruce uota facit . 
Hec Deaquam multos laqueo Jua coUa ligantes 

Non 

Digitized by Google 



IttUSTRATA. 31 

Non eft propopta paffa perire nece ! 
Me quoque conantem gladto firire dohrem 

Arcuit , mjecTa contmuitque manu . 
Quidque facis ? lacrymis opus eft ,non /anguine , dixit : 
Stpeper basfkfti Principis ira filet . Wc . 
Ouod autem hac <ue notetur,quod Auguftus Alexandriam recepit, 
illud animadvertendum : in Kalendario nempe ad Agrippinam in aedi- 
bus MafFeorum hoc notari fub die vigefima iexta Martii . Diverfa 
(cilicet die Romae atque Antii idem feftum five vi&oriae memoria re- 
colebatur. CeterumAugufhisAlexandriamrecepitU.Cianno7Z3. < 
Pridie KaL Septembr. Horat. L 4. Od. 1 4. 

nam tibi quo die 
Portus Alexandrea Jupplex 
Et vacuam pateficit aulam , 
Fortuna luftro profpera tertio 
'Belli fecundos reddidit exitus 
Laudemque S5F 3 optatum peratlis 
Imperiis decus arrogarvit» 
Nota, quodhocloco Horatius Alexandrea dixeritnon Alexandria 
Graecae diphtongi « rationem fecutus, quae faepe" innominibus pra:- 
fertim Urbium per £ latinum effertur ut Apamea Laodicea & alia . 
1 2 diws ivl hisp vic Divus Julius Hiipanos vicit. Confonat 
Kalendarium Maffeorum fic : hac die c. caesar vicit hispanos. 
quae viftoria utpote celcberrima in faftos eft recenfita . 

1 3 salvti in colle. Kalendarium Capranicorum addit in COLLE 
qvirinali. Ibi enim templo five facello conftituto veluti Dea cole- 
batur Salus . Salutis Templum a Fabio piclore depi&um U. C. an. 
450. tradit Plinius 1. 3 5 . c. 4. fub Claudio vero idem incendio periit . 

14 diws ivl phars. Divus Julius Pharfaliam 

vicit. vicit* Pompejum Magnum nempe inPharialiae 
Campis . Eratautem Pharialia Theflaliae pars ab Oppido feu duce 
gentis Pharfalo nomen mutuata. In Campis Pharfalicis bis Civili 
bello decertatum , fcilicet Julium Caeferem inter atque Pompejum , 
& iterum Auguftum inter Brutumqj & Cailium Julii Cae&ris per- 

cuf- 

Digitized by GooQle 



$1 Tabula Antiatina 

cufiores . Virg. Georg. p. fiib fin. 

Romanas acies iterum videre Pbilippi : 
Urbs ipfa quoque Pharfaliae . 

I 5 FERLE CERERI 

etopi avg. FeriaeCereri &OpiAuguftae, five Augufti. 
Feriae idem fignificant ac dies fefti , in quibus icilicet feriabantur h. e. 
ab operibus ac labore vacabant genioque indulgebant in illius Numi- 
nis honorcm, cui feftum dedicatum eflet . male feriatos Troas appellat 
Horatius eosdem , quos Virgilius vocat Vrbem fomno vinoque fepul- 
tam. Opim vero Auguftam dixerunt ut Providentiam aliaque hujus- 
modi qux leguntur paffim in nummis . 

16 dianae in avent. Dianx in Aventino. Ita & Kalend. 
Capranic. Templum in Avcntino Colle habuit Diana Horatius 
Epod. od. ult. 

Qwcque Aventinum tenet Algidumque 
gjuindecim Diana preces virorum 
Cwet.ZFc. 

Dianaequoque aedem extmxit L. Cornificius fub Augufto , ut tradit 
Sueton. in Oclav. c. 29. 

17 avg. trivmp. Auguftus triumphavit . Ter triumphavit Au- 
guftus; fiquidem , inquit Sueton. in Od.c.12. Curules triumpbos tres 
egit Dalmaticum AHiacum Alexandrimm continuo triduo omnes . 
Bene autem notatur in Kalendario, quod illuftramus , Poftridie idus 
Augufti , triumphafie Auguftum Caefarem; refert enim Suetonius 
quod Sexulem menfcm (uo nomine nuncupavit magis quam Septem-' 
brem, quo erat natus, quia hoc fibi & primus Confulatus , & infign es 
vi&oriae obrigifient . 

18 por NP FER PORTVN. Portunalia : Nefaftus Primo . Feriae 
Portuni. Confbnantalia Kalendaria. Kalendarium vero Caprani- 
corum additlocum Fefti nempe ad pontem AEMi h. e. &milium, 
qui & Sublicius . Ita Pub. Viclor. in Reg. Urb. Romae undecima . 
Ejus apparent rudera fiib Aventino . Portumnus five Portunus Por- 
tuum Deus habitus & cultus a Romanis . Idem fuit ac Pakmon, & 
Melicerta. Virg. Georg. 1. 

Digitized by GooQle 



Illustrata. 33 

Votaque Jervati fihent in littore naut<e 

Glauco & Panopeae tsr Inoo Meiicerte . 
Inoum vocat Melicertam five Portunum, eo quod Inus filius eflet . 
De ipfo Fabulae paflim apud Poetas praecipue Ovidium,qui Faftor.o". 
inter alia de Portuni nomine hxc habet . 

Leucotboe Graiis Matuta vocabere nofiris . 
Inportus natojus erit omne tuo . 

§uem nos Portunum Jua lingua PaUmona dicet . 
Portunalia vero Fcfta fuere in Portuni honorem celebrata, ludi praeci- 
pue , quos eosdem cum Iftmiis apud Grxcos fuilTe funt qui afierunt, 
Palaemonios a Palemone, qui idem erat ac Portunus, appellatos . De 
his Claudianus de Confiilatu Manlii v. 289. CunBa Paltmoniis ma- 
nus exphrata coronks Adfit . Ceterum Portunalia ab Iftmiis difFerre 
(cripfit Varro L 5 . de ling. latin. Iftmia enim in Neptuni , Portunalia 
vero in Portuni honorem celebrata ; Adde quod Portunalia no&u 
agebantur, & initiandi magis quam fpedfoculi fpeciem pnefeferebant . 
De Feftis Latinorum, quae in fingulos totius anni menfes celebraren- 
turfufeatqueemditeegitPetrusMarcellinus Corradinus Cardinalis 
Ampliflimus in Veteris Latii hiftoriae Parte Prima . 

19 aedis Divi ivl DED. JE&s Divi Julii dedicatio . Ab Augu- 
fto certe fa&a , qui Julii Caefaris avunculi fiii nominis ac famae dila- 
tanda? & in perpetuum confervandae ftudiofiflimus fiiit . 

20 vin. F. AvGVSTVS excessit . Vinalia . Faftus . Auguftus ex- 
ceflit. Vinaliadi&ifiintdies, quibus vinumnovumjovi libabant, 
ipfiq 5 guftabant . Bisinannocelebratafiint. Prima ad diem Aprilis 
vigefimam tertiam, de quibus Ovidius in Faftis ; altera , quae in Ka- 
lendario notantur die vigefima Augufti.De Vinalibus Plin.L18.c29. 
Vinalia priora , qwe ante hos dies fimt nono Calendas Maii degufiandis 
vmis infiitutai & infra: Extra bas caufas Junt Vinalia altera , qux 
aguntur adi$. Kal. Septembris : £9° Varro a Fidicula incipiente occi- 
dere mane determinat, quod vult mitium Autumni ejfe , &rbuncdiem 
fefium tempeftatibus leniendis infiitutum . De exceflu autem Augufti, • 
qui ad decunum quartum Kalendas Septembris in hoc Kalendario fi- 
gnatur,itahabet Sueton.in Oftav. Obiit (Auguftus) mcubiculo eo~ 

E demy 

Digitized by GooQle 



34 Tabula Antiatina 

dtniy quo Pater OSarvius : duobusSextis Pompejo tyjpujejo Cojf. 
XIV. Kal. Septemb, bora diei nona , fiptuagefimo fixto ttatts armo 
diebus quinque £9° trigmta mmus , Idem Audor poAquam incre<4ibi- 
lem pompam , qua Augufti funus ab omnibus Ordmibus celebratum 
fuit , enarravit , iiibdit - Keliquias kgerunt primores Eptejtris Ordinis 
tunicati , Zff difcintli , pedibufqm nudis ac inMaufoko condiderunt . 
Id opus inter Flaminiam viam ripamque Ttberis (ejusapparent vefti- 
gia , ubi nunc Templum eft Pivo Rocco facrum) extruxtrat : cir- 
cumjeclasque fihas f5t amkdationes mufum populitunc jampubli- 
carat. 

21 infer l. caesaris. Inferiar Lucii Csefaris . Isfiiius Augufli 
fiiit . Inferix vero eazdcm fuere acfacrifkia Diis Manibus fif Ludi 
Exequiales,&: quxcumque in dcfun&i alicujus memoriam publice fie- 
rent. Latinorum morem in inferiis celebrandis fufe habes defcriptum 
in noftro de Antiatibus libro « 

22 feriae iovi. Omnium celcberrimae crant Fetue Latmae, quae 
abomnibus Latinis Populis in MonteAlbano Jovi Lariabfcbant. 
De illis fufe pariter & erudite Cardinalis Corradinus in prima Vete- 
ris Latii Parte. 

23 comm dcclx. Commeatus feftertium feptingentks {exagjts . 
In hac ipfa Tabula ad prid. noru Jul hahes comm h-s ecexxc 
Commeatus feftertium trecenties oftuagies . Commeatus auteno 
idem erat ac Armona , five Cibaria, qua? ftatis dtebus de publica da- 
bantur plebi . Cajf, de Bell. GaJL c. 48. Ea con/iko uti fimmento emsr 
meatuquty qui exSequams GSPHeduis importmtur, Cttjarem mter* 
cktderent. 

. 24 infer di. InferiaeDivi fcc.Delnferiis iximusa 21. 

25 IN Cir. InCirco. Ludi nempe Circenfes exhjhiti. 
IN CiRC. De his fufe egimus ubi de Ludis Antiatuai. 

16 h-s x. Seftertiumdeaes. De Seftertus vide noxas priraa» par- 
tis hujus Tabula? . 

• 27 avg aed apoll DEWCAvTT . Auguftus a^dcm Ajttllinisde* 
dicavit . Dchacaede ka Sueton. in Qflav. cip. Temphme JpoUmis 
meapartt Palatvut ehmus excitavit ( Auguftus ) quam fulmmt iBam 

defi- 

Digitized by Gooole 



Illustrata. 35 
defiderari a Deo harufpices pronunciarunt . Addita Porticus cum TSi- 
bliotheca Latina Gracaque , quo loco jam finior fiepe etiam Senatum ba- 
buit , Decuriafque Judicum recognovit . 

28 infer germanic. Inferiae Gcrmanici. Multi quidem hoc 
nomine appellati , praecipue ex Imperatoribus , quicumque rerum ali- 
quid bellicarum in Germania gdfiffent . Tabulam autem loqui puto 
de Inferiis Germanici Csefaris filii Drufi Neronis Gerrnanici. Is au- 
tem Germanicus Cjefar Augufto cum ^imis dilectus ab Tiberio 
Augufti juflu adoptatus, verum prae invidia fraude fublatus, fremente 
populo Redde Germanicum. Vide Sueton. in Oftav. & Tiber. Huic 
Ovidius Faftorum libros infcripfit fic init. 1. 1 . 

Refpice pacato Cejar Germanice vultu 

Hoc opusy €5>* timidie dirige navis iter. C5^r. 

29 vern dies fest. Vemani dies feftus . De Vernano videno- 
tas primae partis hujus Tabula* . 

30 Divvs avg tog. Divus Auguftus Togam 

rilem svm. Virilem fiimfit . Virilem Togam fiimebant Ro- 
mani poft annum 1 5 . , vel ut aliis pkcet, 1 6. Dicebaturque Virilis eo 
quod e pueris veluti ac ephebis qui eam induerent ad virorum cattum 
tranfirent . Eadem fuit Virilis Toga ac Pura nullo nempe purpurae 
praetextu ornata,qualis erat Praetexta puerorum veftis. Di&a eft etiam 
Libera; quo namque die fumebatur,initium veluti libertatis erat. Li- 
berabantur enim a fervitio pedagogorum & cuftodum . Unde San- 
&us Paulus Galat.4. v. 1 . & 2. refljflime : §umto tempore bares par- 
vulus efi nibildiffert a Servo , cum fit dominus omnium yfed fub tuto- 
ribus iy aBoribus efl ufque ad pr<efinitum tempus apatre . De hac 
libertate Hor. in Art. poet. 

Imberbis jwvenis tandem cuftode remoto , 
& O vid. de hac Toga Libera. Trift. 4. el. 1 o. 

Interea tacito paffu labentibus armis , 
Liberior fratrifumta mihique Toga l 
Qui Virilem Togam fumebant ii togam mutare dicebantur. Hor. Od. 
35.1. 1. 

Nulliplura tamen dividit ofcula 



£ 2 




Digitized by 



16 Tabula Antiatina 

Qwm dulci Lamice , memor i 

AHdtnonalioregepuertut^ 

Mutat<eque fimulToge : 
Porro dies , quo Toga mutabatur , feftus deinceps quotannis habeba- 
tur , ut praeter cetera teftimonia Plinii L i . ep.p. & Tertulliani de Ido- 
kri. cap. 1 6. aliaque, plane liquet ex hac tabula, in qua dies , quo Au- 
guftus togam virilem fumfit inter feftos notatur . Eo die pariter Ca- 
pitolium magnapropinquorum amicorumque turba ftipati religionis 
caufa afcendebant . Val. Max. 1. 5 . c. 4. Hanc pietatem <emulatus M. 
Cotta eo ipfe die , quo togam fitmfit viri/em> protinus ut e Capitolio de- 
fcendit &c. Ceterum quot annos natus virilem togam Auguftus fum- 
ferit habemus ex Suetonio in haec verba Qmdrimus ( Auguftus ) pa- 
trem amifit : duodeeimum annum agens Aviam Juliam defunHampro 
concione laudavit. ^uadrienniopoftvirili Toga fitmta militaribus do~ 
nis triumpho Gejaris Africano donatus eft y quamquam expersbellipro- 
pter <etatem . Sueton. in O&av. c. 8. 

3 1 A k nov F. Lege. a. five Prima dies Odtidui. K. Kalendae 
nov Novembris. F. Faftus. Dehisomnibusac^um infiiperiori- 
busnotis. 

3 2 LVD PLEB COM H-S. 

DC. 

Ludi Plebeii Commifli (eftertium (excenties. Ludi Plebeii ii fiint ap^ 
pellati, quosRomanipoftcxa&osReges, poftque Plebem patribus 
reconciliatam , & ex A ventino , in quo fecefferat , redu&am celebra- 
verunt. Ita Afconius in proaem. a&ion. in Verr. De his Livius 1. 29. 
c. 1 1 . Ludi Romani ter , Plebeti fepties mftaurati . 

33 agripp ivl nat. Agrippuiae Juliae natalis dies . Ftfia? vel 
NeptisAugufti. 

34 epvlvm INDICITVR. Sic habet etiam Maffeorum Kafenda* 
rium . Epulum autemfuit publicum convivium Civibus , qui in 
propatulo vefcercntur folemniter datum : Horat Satyr. 3 . L 2. 

Haredes Staberj fummam mcidere fepulcro . 
NificfeciJJenty gladiatorum dare centum 
Damnatipopuloparia^atfyepulumarbitrioArri 

Fru- 



Digitized by 



I L L U S T R A T A. 37 

Frumenti quantum metit Africa. 
Epulum quoque fuit conviyium publicum, quod Diis veluti epulatu- 
ris porabatur , eratque facrificii genus , Stemebantur proinde difcu- 
bitorii leeliJovi,puta,Junorii,Marti, &c. dicebaturque ledifternium. 
Curatores Sacrificii Epulones dicli funt,qui primo Trclviri^mox Quin- 
queviri , poftea Septemviri , ac demum ab Augufto Decemviri crcati 
fiint . Ex Septemviris Epulonum fuit C. CaelHus , cujus fepulcrum 
adliuc extat Romae ad Porram Oftienfem. 

3 5 eqvor prob. Equorum probatio . Ita & in altero Kalendario 
Maffeorum die Novembris quartadecima , idemquc in utroque nota- 
tur quartadecima Septembris • Hanc equorum probationem,per cur- 
fum fcilicet, ab Equiriis, qua? menfibus Februario 8c Martio fiebant , 
differre crediderim . Siquidem Equiria Ludi erant , in quibus equi 
in Martis honorem currebant in Campo Martio prope eum locum , 
ubi nunc Templum San&ae Maria? in yfy«*w,corrupto vocabulo nun- 
cupatum , juxta quod San&us Ignatius Lojola is qui Societatem Jefii 
fundavit, five domum ad alendos parentibus orbatos 

pauperes pueros inftituit . Dc Equiriis Ovid. 1. 2. Faft. in fine . 

Exveropo/ttum permanfit Equiria nomen , 
£W Deus in Campoprojpicit ipje fuo . 

3* L AVG NA 

tal. Liviae Auguftae natalis dies . Fuit Augufti uxor 
viro chariflima , quam ex parte tertia haeredem reliquit Auguftus , & 
ferrenomenfuum jiiflit. SuecinO& 

37 SOL IN SA 

gitt. SolinSagittario. Sagittarius fignum eft Cxlefte 
triginta & una Stellis conftans . 

3 8 CON. Congiarium. Munus populo datum & rrrilitibus,Dedu- 
xit nomen ex congio mcnfura liquidorum ; quod darentur populo 
etiam vina pro munere • De Congiariis paffim mentio apud Hjfto- 
ricos. 

Quamquam meae huic interpretationi ego ipfe non fatis fidam \ 
cum Congiaria ftatum diem in Faftis habuifTe nusquam legerim . 
Haec habui , quae de hac vetuftiilirna Tabula , feu potius Tabulae 

frag- 

Digitized by GooQle 



3§ TjA«Bl7L A Antiati*na 

fragmento Antiireperto dicerem : tum ut Antiatibus monumentis* , 
quorum hic (ermo , hcxfquoque tam praeclarum adjungerem ; tum 
roaxime ut Alexandro Albano Cardinali Ampliflimo Clementis Un- 
decimi Pontificis Maximi fratris filio hanc qualemcumque gratiam 
referrem ob ejusdem Tabulae exemplar in a*s incifiim mihi communi- 
catum. Ceterum tantum abeft (Tullii verbis utar Tufcul. Qiueft.l. 2.) 
ut firibi contra nos nolimus, ut id etiam maxime optemus . In ipfa enim 
Gracia , Pbilojbphia tanto in bonore nunquam Juiffet , nifi doflij/tmo- 
rum contentionwus^ diffenfionibusque viguiffet . 




Digitized by